De WAIS (voor volwassenen vanaf 16 jaar), WISC (voor kinderen van 6 tot 16 jaar) en SON (non-verbaal, 6 tot 40 jaar) zijn de meest gebruikte IQ-tests in Nederland. De WAIS en WISC meten zowel verbale als niet-verbale intelligentie, terwijl de SON specifiek niet-verbale intelligentie meet en geschikt is voor anderstaligen of mensen met taalproblemen. In dit artikel leggen we uit wat deze tests meten, voor wie ze bedoeld zijn en hoe u de juiste keuze maakt.
Waarom IQ-onderzoek in psychologisch onderzoek?
Intelligentieonderzoek wordt ingezet bij uiteenlopende vraagstellingen. Denk aan indicatiestelling voor zorgzwaarte (welke ondersteuning heeft iemand nodig?), onderwijsadvisering (welk niveau past bij een kind?), vermoeden van een verstandelijke beperking (LVB, zwakbegaafdheid), hoogbegaafdheid, differentiaaldiagnostiek (zijn problemen cognitief of emotioneel?), NAH-diagnostiek (cognitief functioneren na hersenletsel) en arbeidsre-integratie (welke cognitieve capaciteiten zijn er nog?).
Het IQ alleen vertelt niet het hele verhaal, maar het geeft wel belangrijke informatie over iemands cognitieve capaciteiten. Welke IQ-test geschikt is, hangt af van de leeftijd, de taalachtergrond en de specifieke onderzoeksvraag.
De WAIS-IV: IQ-test voor volwassenen vanaf 16 jaar
De Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS-IV-NL) is de meest gebruikte intelligentietest voor volwassenen in Nederland. De test is geschikt voor personen van 16 tot 90 jaar en wordt uitgegeven door Pearson. De afname duurt 60 tot 90 minuten.
De WAIS-IV bestaat uit 10 kernsubtests en 5 aanvullende subtests die samen vier indexscores opleveren: Verbaal Begrip (talige kennis en redeneren), Perceptueel Redeneren (visueel-ruimtelijk inzicht), Werkgeheugen (informatie kort vasthouden en bewerken) en Verwerkingssnelheid (tempo van eenvoudige taken). Samen vormen deze het Totaal IQ.
De WAIS-IV wordt het vaakst ingezet bij WLZ-indicatiestelling (het CIZ vereist recente IQ-gegevens), bij vermoeden van verstandelijke beperking bij volwassenen, in het kader van arbeidsre-integratie, en als onderdeel van breed psychodiagnostisch onderzoek.
De WISC-V: IQ-test voor kinderen van 6 tot 16 jaar
De Wechsler Intelligence Scale for Children (WISC-V-NL) is de standaard intelligentietest voor kinderen en jongeren. De test is COTAN-beoordeeld en wordt breed ingezet in onderwijs, jeugd-GGZ en revalidatie. De afname duurt 60 tot 90 minuten.
De WISC-V meet vijf primaire indexen: Verbaal Begrip, Visueel-Ruimtelijk, Fluid Redeneren, Werkgeheugen en Verwerkingssnelheid. Ten opzichte van de oudere WISC-III heeft de WISC-V een geheel nieuwe opbouw en kan ook digitaal worden afgenomen via twee iPads.
De WISC-V is met name geschikt bij vragen over schoolniveau en onderwijsadvies, vermoeden van leerproblemen (dyslexie, dyscalculie), vermoeden van hoogbegaafdheid, en diagnostiek van ADHD of autisme waar cognitief inzicht een rol speelt. De sterkte-zwakteanalyse die uit het profiel komt, helpt bij het formuleren van gerichte handelingsadviezen voor school en thuis.
De SON-R: non-verbale IQ-test voor 6 tot 40 jaar
De Snijders-Oomen Niet-verbale Intelligentietest (SON-R 6-40) is een Nederlandse test die specifiek is ontwikkeld om intelligentie te meten zonder dat taalvaardigheid een rol speelt. De test is ontwikkeld aan de Rijksuniversiteit Groningen en wordt uitgegeven door Hogrefe. De SON-R kan geheel zonder gesproken instructies worden afgenomen en is daardoor geschikt voor bijzondere doelgroepen.
De SON-R meet twee hoofdcomponenten: redeneren (analogieen, categorieen) en ruimtelijk inzicht (mozaieken, patronen). De afname duurt 45 tot 60 minuten, korter dan de WAIS of WISC. De test correleert hoog met de WISC (r = .80), wat betekent dat de resultaten goed vergelijkbaar zijn.
De SON-R is de aangewezen keuze bij dove of slechthorende personen, anderstaligen of nieuwkomers waarbij de Nederlandse taalvaardigheid onvoldoende is voor een WAIS of WISC, personen met spraak- of taalstoornissen, en situaties waarin u specifiek het non-verbale intelligentieniveau wilt vaststellen (bijvoorbeeld om de invloed van taalachterstand op het IQ uit te sluiten).
Vergelijking: WAIS, WISC en SON naast elkaar
| Kenmerk | WAIS-IV | WISC-V | SON-R 6-40 |
|---|---|---|---|
| Leeftijdsbereik | 16 – 90 jaar | 6 – 16 jaar | 6 – 40 jaar |
| Afnameduur | 60 – 90 min | 60 – 90 min | 45 – 60 min |
| Taalafhankelijk | Ja (verbale subtests) | Ja (verbale subtests) | Nee (volledig non-verbaal) |
| Aantal indexscores | 4 | 5 primair + 5 secundair | 2 |
| COTAN-beoordeeld | Ja | Ja | Ja |
| Uitgever | Pearson | Pearson | Hogrefe |
| Geschikt voor anderstaligen | Beperkt | Beperkt | Ja |
| Geeft verbaal profiel | Ja | Ja | Nee |
Welke IQ-test kiezen? Een keuzehulp
De keuze voor een specifieke IQ-test hangt af van drie factoren: de leeftijd van de client, de taalachtergrond, en de onderzoeksvraag.
Volwassene (16+) met voldoende Nederlandse taalvaardigheid: kies de WAIS-IV. Dit is de standaard voor indicatiestelling, arbeidsre-integratie en breed psychodiagnostisch onderzoek bij volwassenen.
Kind of jongere (6-16) met voldoende Nederlandse taalvaardigheid: kies de WISC-V. De uitgebreide profielanalyse geeft waardevolle informatie voor onderwijs en behandeling.
Anderstalige, dove/slechthorende, of persoon met taalproblemen (6-40): kies de SON-R. De non-verbale afname voorkomt dat taalachterstand het IQ-resultaat vertekent.
Twijfel over welke test past? Een ervaren psycholoog bepaalt op basis van het intakegesprek welk instrument het meest geschikt is. Bij PSYVICE bespreken we dit altijd vooraf, zodat u weet welke test wordt ingezet en waarom.
Veelvoorkomende misverstanden over IQ-tests
Rondom IQ-tests bestaan hardnekkige misverstanden die de keuze en interpretatie bemoeilijken.
“Een IQ-getal zegt alles.” Het totaal-IQ is een gemiddelde van meerdere deelscores. Twee personen met hetzelfde IQ kunnen een heel verschillend cognitief profiel hebben. De profielanalyse (sterke en zwakke indexscores) is vaak informatiever dan het totaalcijfer.
“Een groepstest is net zo goed als een individuele test.” Groepstests zoals de NIO worden beinvloed door omgevingsfactoren (lawaai, faalangst, tijdsdruk). Een individueel afgenomen test door een psycholoog levert betrouwbaardere resultaten op en biedt de mogelijkheid tot observatie tijdens de afname.
“De SON-R geeft een lager IQ dan de WISC.” De SON-R meet alleen non-verbale intelligentie. Bij personen met goede verbale capaciteiten kan het totaalbeeld daardoor lager uitvallen dan op de WISC. Dat is geen fout van de test, maar een gevolg van wat er gemeten wordt. Wanneer zowel verbale als non-verbale intelligentie relevant is, verdient de WAIS of WISC de voorkeur.
IQ-tests bij PSYVICE
PSYVICE beschikt over alle genoemde IQ-tests en zet deze in als onderdeel van breed psychodiagnostisch onderzoek. Alle onderzoeken worden uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. De instrumenten zijn COTAN-beoordeeld, wat de wetenschappelijke onderbouwing waarborgt.
Benieuwd naar de kosten of doorlooptijd van een intelligentieonderzoek? Bekijk de pakketten voor zorgorganisaties of neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek.
Over de auteur
Marie-Claire Rhemrev is toegepast psycholoog en oprichter van PSYVICE, een onafhankelijk psychodiagnostisch onderzoeksbureau in Zeeland. Zij voert psychodiagnostisch onderzoek uit voor zorgorganisaties, de arbeidssector en particulieren. Alle rapportages worden beoordeeld en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
De WAIS is een IQ-test voor volwassenen vanaf 16 jaar, de WISC is voor kinderen van 6 tot 16 jaar. Beide meten verbale en non-verbale intelligentie, maar de WISC is qua inhoud en normering afgestemd op het cognitieve niveau van kinderen. Bij 16-jarigen is er overlap en bepaalt de onderzoeker welke test het meest geschikt is.
De SON-R is de aangewezen keuze wanneer de Nederlandse taalvaardigheid onvoldoende is voor een WAIS of WISC, bijvoorbeeld bij anderstaligen, dove of slechthorende personen, of mensen met spraak- en taalstoornissen. De SON-R meet intelligentie volledig non-verbaal.
De afname van een WAIS-IV of WISC-V duurt 60 tot 90 minuten. De SON-R is korter: 45 tot 60 minuten. De totale doorlooptijd van intake tot rapport bedraagt 4 tot 6 weken, inclusief scoring, analyse en rapportage.
De WAIS-IV, WISC-V en SON-R zijn alle drie COTAN-beoordeeld, wat betekent dat ze voldoen aan de Nederlandse kwaliteitsstandaarden voor betrouwbaarheid en validiteit. De betrouwbaarheid is het hoogst bij individuele afname door een ervaren psycholoog, in tegenstelling tot groepstests.
Ja, de WAIS-IV is genormeerd tot 90 jaar en kan dus ook bij ouderen worden afgenomen. Bij ouderen is het wel belangrijk dat de onderzoeker rekening houdt met mogelijke sensorische beperkingen (gezichtsvermogen, gehoor) en vermoeidheid die de testresultaten kunnen beinvloeden.
Ons team van BIG-geregistreerde psychologen deelt kennis over psychodiagnostisch onderzoek, tests en diagnostische vraagstukken.