NAH diagnostiek is psychologisch onderzoek om de gevolgen van Niet-Aangeboren Hersenletsel in kaart te brengen. Dit neuropsychologisch onderzoek meet cognitieve functies zoals geheugen, aandacht en planning, en helpt bij het opstellen van een revalidatie- of begeleidingsplan. Jaarlijks krijgen circa 130.000 mensen in Nederland te maken met NAH door beroerte, trauma, tumor of zuurstoftekort (Hersenstichting). In dit artikel leggen we uit wat NAH diagnostiek inhoudt, wanneer het nodig is en wat het oplevert.
Wat is Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)?
Niet-Aangeboren Hersenletsel is alle hersenschade die ontstaat na de geboorte. De oorzaken lopen uiteen van vasculair (CVA, beroerte) en traumatisch (val, aanrijding, mishandeling) tot overige oorzaken zoals hersentumoren, zuurstoftekort na reanimatie, hersenvliesontsteking of alcoholgerelateerde hersenschade. De ernst varieert van licht (enkele weken klachten) tot zeer ernstig (permanente zorg nodig).
Wat NAH zo lastig maakt, is dat de gevolgen vaak “onzichtbaar” zijn. Iemand kan er lichamelijk goed uitzien, maar toch ernstige cognitieve en gedragsproblemen hebben. Zonder goed diagnostisch onderzoek worden deze problemen vaak niet herkend, waardoor de persoon met NAH onterecht als “lui” of “ongemotiveerd” wordt bestempeld.
Waarom is NAH diagnostiek zo belangrijk?
Na hersenletsel is het niet altijd duidelijk welke cognitieve functies zijn aangetast en in welke mate. NAH diagnostiek beantwoordt drie centrale vragen:
Wat zijn de resterende cognitieve mogelijkheden? Het onderzoek brengt in kaart welke functies intact zijn en welke beperkingen er zijn op gebieden als geheugen, aandacht, concentratie, planning, taalvaardigheid en verwerkingssnelheid. Dit geeft een realistisch beeld van wat iemand wel en niet kan.
Welke behandeling of begeleiding is nodig? Op basis van het cognitief profiel kan gericht worden doorverwezen naar cognitieve revalidatie, ergotherapie, logopedie of psychologische begeleiding. Zonder diagnostiek wordt behandeling vaak op de verkeerde gebieden ingezet.
Welke ondersteuning past bij het functioneringsniveau? Voor indicatiestelling (WLZ, WMO, beschermd wonen) is objectieve informatie over het functioneringsniveau nodig. Een neuropsychologisch rapport onderbouwt aanvragen bij het CIZ en gemeentelijke instanties.
Wanneer wordt NAH diagnostiek ingezet?
NAH diagnostiek is waardevol in meerdere fasen na het hersenletsel:
In de acute en revalidatiefase
Direct na het hersenletsel, meestal binnen de eerste maanden, brengt een neuropsychologisch onderzoek de acute cognitieve gevolgen in kaart. Dit vormt de basis voor het revalidatieprogramma. De eerste zes maanden na NAH is de herstelcapaciteit het grootst: circa 85% van het functioneel herstel vindt in deze periode plaats.
Bij stagnatie in het herstel
Wanneer het herstel na NAH lijkt te stagneren, kan een herhalingsonderzoek duidelijk maken of er nog verbetering optreedt, of dat de huidige beperkingen permanent zijn. Dit is relevant voor het bijstellen van verwachtingen en het aanpassen van het begeleidingsplan.
Bij terugkeer naar werk
Voor werkhervatting na NAH is het van belang te weten welke cognitieve capaciteiten er resteren. Kan iemand nog plannen, multitasken en langdurig geconcentreerd werken? Een belastbaarheidsonderzoek in combinatie met neuropsychologisch onderzoek geeft de bedrijfsarts en werkgever concrete handvatten voor een realistisch re-integratieplan.
Bij indicatiestelling voor langdurige zorg
Voor WLZ-indicaties, beschermd wonen of dagbesteding is een objectief beeld van het functioneringsniveau nodig. Het CIZ vraagt om onderbouwing met psychodiagnostisch onderzoek. Een rapport dat is uitgevoerd door een ervaren psycholoog en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional wordt door deze instanties geaccepteerd.
Voorbeeld uit de praktijk: NAH diagnostiek na een CVA
Een man van 52 jaar krijgt een beroerte (CVA). Na de ziekenhuisopname en een kort revalidatietraject keert hij naar huis terug. Lichamelijk herstelt hij goed: hij kan weer lopen en voor zichzelf zorgen. Toch merken zijn partner en werkgever dat er iets is veranderd. Hij vergeet afspraken, raakt snel geprikkeld bij meerdere prikkels tegelijk, en kan taken die hij vroeger moeiteloos deed niet meer plannen.
Zijn huisarts verwijst hem voor NAH diagnostiek. Het neuropsychologisch onderzoek laat zien dat zijn intelligentie grotendeels op het oude niveau ligt, maar dat er forse beperkingen zijn in het werkgeheugen, de verwerkingssnelheid en de executieve functies. Op basis van het rapport wordt zijn re-integratieplan aangepast: parttime werken, geen multitasking, vaste structuur in de dag. Zijn werkgever begrijpt nu waarom het misgaat en kan gerichte aanpassingen doen in plaats van te verwachten dat het “vanzelf wel goed komt”.
Dit is een veelvoorkomend scenario. Zonder diagnostiek was deze man waarschijnlijk volledig uitgevallen, met alle gevolgen voor zijn gezin en arbeidsrelatie. Het onderzoek kostte een fractie van wat langdurig verzuim zou kosten.
Wat wordt er onderzocht bij NAH diagnostiek?
Een neuropsychologisch onderzoek bij NAH richt zich op meerdere cognitieve domeinen. De specifieke tests hangen af van de onderzoeksvraag en de aard van het hersenletsel.
| Cognitief domein | Wat wordt gemeten? | Veelgebruikte tests |
|---|---|---|
| Intelligentie | Algemeen cognitief niveau, verbaal en performaal | WAIS-IV, WISC-V |
| Geheugen | Verbaal en visueel geheugen, leervermogen | RAVLT, RCFT, WMS |
| Aandacht en concentratie | Volgehouden aandacht, verdeelde aandacht | D2, TAP, TMT-A |
| Executieve functies | Planning, flexibiliteit, impulscontrole | TMT-B, Stroop, BADS, BRIEF-A |
| Taal | Woordvinding, taalbegrip, verbale vloeiendheid | BNT, CELF, verbale fluency |
| Verwerkingssnelheid | Tempo van informatieverwerking | Symbool Substitutie, TMT-A |
Het totale onderzoek duurt gemiddeld 3 tot 6 uur testafname, verdeeld over 1 tot 2 sessies. De doorlooptijd van intake tot rapport bedraagt 5 tot 8 weken. Bij cliënten met ernstige vermoeidheid of prikkelgevoeligheid worden sessies korter gehouden en over meer dagen gespreid.
Het verschil tussen NAH diagnostiek en regulier psychologisch onderzoek
NAH diagnostiek verschilt op een aantal punten van regulier psychologisch onderzoek. De onderzoeker moet rekening houden met de specifieke kenmerken van hersenletsel: vermoeidheid tijdens testafname, fluctuerend prestatieniveau, en het onderscheid tussen premorbide (pre-letsel) en huidige capaciteiten. Dit vereist ervaring met neuropsychologische testinterpretatie en kennis van de neurologische achtergrond.
Een ander verschil is de rol van differentiaaldiagnostiek. Na NAH kunnen klachten lijken op psychische stoornissen: concentratieproblemen die op ADHD lijken, emotionele labiliteit die op een depressie lijkt, of gedragsveranderingen die op een persoonlijkheidsstoornis lijken. Een ervaren onderzoeker onderscheidt de directe gevolgen van het hersenletsel van eventuele psychische comorbiditeit.
NAH diagnostiek bij PSYVICE
PSYVICE voert neuropsychologisch onderzoek uit voor cliënten met NAH, zowel in opdracht van zorgorganisaties als voor particulieren. Elk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. Alle gebruikte instrumenten zijn COTAN-beoordeeld.
Het rapport bevat een helder cognitief profiel met sterke en zwakke kanten, concrete aanbevelingen voor behandeling of begeleiding, en onderbouwing die geschikt is voor indicatiestelling bij het CIZ of andere instanties. U kunt doorgaans binnen 1 tot 2 weken terecht voor een intake.
Bekijk het overzicht van pakketten voor zorgorganisaties of neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek over NAH diagnostiek voor uw cliënt.
Over de auteur
Marie-Claire Rhemrev is toegepast psycholoog en oprichter van PSYVICE, een onafhankelijk psychodiagnostisch onderzoeksbureau in Zeeland. Zij voert psychodiagnostisch onderzoek uit voor zorgorganisaties, de arbeidssector en particulieren. Alle rapportages worden beoordeeld en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
NAH diagnostiek is neuropsychologisch onderzoek dat de cognitieve gevolgen van Niet-Aangeboren Hersenletsel in kaart brengt. Het meet functies zoals geheugen, aandacht, planning en verwerkingssnelheid, en levert concrete aanbevelingen op voor behandeling, begeleiding of indicatiestelling.
De testafname bij NAH diagnostiek duurt gemiddeld 3 tot 6 uur, verdeeld over 1 tot 2 sessies. De totale doorlooptijd van intake tot eindrapport bedraagt 5 tot 8 weken. Bij cliënten met ernstige vermoeidheid worden sessies korter gehouden.
NAH diagnostiek wordt vaak vergoed wanneer het onderdeel is van een behandeltraject in de GGZ of revalidatie. Los diagnostisch onderzoek kan via onderlinge dienstverlening (ODV) worden gedeclareerd. Particulier onderzoek komt voor eigen rekening. Informeer bij uw zorgverzekeraar naar de specifieke voorwaarden.
Neuropsychologisch onderzoek is nodig wanneer er cognitieve klachten zijn na hersenletsel (geheugen, concentratie, planning), wanneer het herstel stagneert, bij terugkeer naar werk, of wanneer indicatiestelling voor langdurige zorg (WLZ, WMO) moet worden onderbouwd.
Een IQ-test meet het algemene cognitieve niveau. NAH diagnostiek is breder en onderzoekt specifieke cognitieve domeinen zoals geheugen, aandacht, executieve functies en verwerkingssnelheid. Dit geeft een gedetailleerd beeld van welke functies intact zijn en welke zijn aangetast door het hersenletsel.
NAH diagnostiek is nodig na een val of ongeval wanneer er cognitieve klachten blijven bestaan, zoals vergeetachtigheid, concentratieproblemen of moeite met plannen. Als deze klachten langer dan enkele weken aanhouden en het dagelijks functioneren belemmeren, is neuropsychologisch onderzoek aangewezen om de aard en ernst van de beperkingen vast te stellen.
Ja, NAH diagnostiek kan ook jaren na het hersenletsel worden uitgevoerd. Dit is bijvoorbeeld nuttig bij een herindicatie voor langdurige zorg, bij veranderende klachten, of wanneer er nooit eerder neuropsychologisch onderzoek heeft plaatsgevonden. Het onderzoek geeft dan een actueel beeld van het cognitief functioneren.
Ons team van BIG-geregistreerde psychologen deelt kennis over psychodiagnostisch onderzoek, tests en diagnostische vraagstukken.