SON-R

De SON-R (Snijders-Oomen Niet-verbale Intelligentietest Revisie) meet intelligentie zonder gebruik van taal. Opdrachten worden visueel aangeboden en vereisen geen verbale respons. Hierdoor is de test bruikbaar bij doelgroepen waarbij standaard verbale tests niet haalbaar of niet valide zijn, zoals bij gehoorstoornissen, ernstige taal- en spraakstoornissen of een niet-Nederlandstalige achtergrond. In de Nederlandse psychodiagnostische praktijk is het een geaccepteerd non-verbaal alternatief voor of aanvulling op verbale intelligentietests.

Welke versies zijn er?

De meest gebruikte versie is de SON-R 6-40, genormeerd voor personen van 6 tot 40 jaar. Voor jonge kinderen is de SON-R 2-8 beschikbaar, geschikt voor kinderen van 2 tot 8 jaar. De 2-8 versie is uitgebreider dan de 6-40: zij bestaat uit zes subtests, waaronder ook Puzzels en Situaties. Beide versies worden in Nederland uitgegeven door Hogrefe.

Wat meten de vier subtests van de SON-R?

De SON-R 6-40 bestaat uit vier subtests, verdeeld over twee schalen.

De Redeneren-schaal omvat de subtests Analogieën en Categorieën. Bij Analogieën krijgt de cliënt geometrische figuren te zien die volgens een bepaald principe veranderen; de opdracht is dat principe te herkennen en toe te passen op een nieuw figuur. Hiermee wordt abstract redeneren gemeten, los van woordkennis of taalbegrip. Bij Categorieën sorteert de cliënt plaatjes in thematische groepen; de subtest meet conceptvorming en het herkennen van verbanden.

De Ruimtelijk-schaal bestaat uit Patronen en Mozaïeken. Patronen vraagt om het analyseren en reproduceren van visuele patronen. Mozaïeken meet de vaardigheid om met gekleurde blokjes een aangeboden ontwerp na te leggen, vergelijkbaar met de Blokpatronen-subtest van de WAIS-IV, maar zonder verbale instructies.

De vier subtests leveren samen een niet-verbale totaal-IQ-score op. Deze wordt uitgedrukt als een standaardscore met gemiddelde 100 en standaarddeviatie 15, vergelijkbaar met de normering van andere gangbare intelligentietests zoals de WISC-V. Naast de totaalscore kunnen de schaalscores voor Redeneren en Ruimtelijk afzonderlijk worden gerapporteerd.

Hoe worden SON-R scores geïnterpreteerd?

De totaal-IQ-score van de SON-R 6-40 volgt dezelfde indeling als andere gangbare intelligentietests. Een score van 90 tot 109 geldt als gemiddeld bereik. Scores van 70 tot 79 duiden op een laaggemiddeld niveau, terwijl scores onder 70 nader onderzoek rechtvaardigen naar een mogelijke verstandelijke beperking. Scores boven 120 duiden op een bovengemiddeld tot hoog intelligentieniveau.

Bij de interpretatie is het van belang rekening te houden met het non-verbale karakter van de meting. Een hoog non-verbaal IQ gecombineerd met een lager verbaal profiel kan wijzen op een taalstoornis, een tweetalige achtergrond of autismespectrumstoornis. Een lager niet-verbaal profiel bij een normaal verbaal IQ kan wijzen op visueel-ruimtelijke verwerkingsproblemen. In beide gevallen levert de combinatie van verbale en non-verbale testresultaten de meest volledige informatie. Meer over IQ-scores en hun betekenis leest u in het kennisbankartikel over IQ-scores.

Voor wie is dit instrument geschikt?

De non-verbale intelligentietest is niet bedoeld als standaard vervanging van verbale intelligentietests. Het instrument is specifiek ontwikkeld voor situaties waarin verbale afname niet mogelijk of niet valide is. De volgende doelgroepen komen het meest in aanmerking:

• Gehoorstoornissen of doofheid: opdrachten worden aangeboden via visuele demonstratie en gebaren, zonder dat taal een rol speelt.
• Taal- en spraakstoornissen: bij afasie na NAH of andere expressieve en receptieve stoornissen geeft de non-verbale opzet een betrouwbaar beeld van het cognitief functioneren.
• Niet-Nederlandstalige achtergrond: verbale testafname kan leiden tot onderschatting van het werkelijke intelligentieniveau door een taalbarrière. Een non-verbale meting geeft een zuiverder resultaat.
• Autismespectrumstoornis: wanneer de vraagstelling gericht is op het cognitief profiel en er twijfels bestaan over de invloed van taalvaardigheid op de resultaten.
• Vermoeden van een verstandelijke beperking: een non-verbale meting vormt een aanvullend perspectief naast verbale bevindingen bij indicatiestelling.

SON-R in de GGZ

In de GGZ past PSYVICE de SON-R toe bij indicatiestelling voor een verstandelijke beperking, bij het vaststellen van een cognitief profiel bij autismespectrumstoornis en als onderdeel van een bredere neuropsychologische testbatterij na NAH of trauma. Het niet-verbale IQ speelt een bepalende rol bij de beoordeling van zorgzwaarte en de keuze voor een behandeltraject.

Bij differentiaaldiagnostiek tussen een verstandelijke beperking en andere aandoeningen die het cognitief functioneren beïnvloeden, geeft een non-verbale meting waardevolle aanvullende informatie naast verbale testresultaten. Meer over dit onderwerp leest u in het kennisbankartikel over differentiaaldiagnostiek.

SON-R in de arbeidssector

In de arbeidssector is het instrument relevant bij WIA-beoordelingen waarbij verbale tests niet uitvoerbaar zijn door een medische of talige beperking. De gestandaardiseerde en genormeerde uitkomsten zijn juridisch houdbaar in rapportages voor UWV of arbeidsdeskundigen. Daarmee biedt het instrument een onderbouwde basis voor adviezen over belastbaarheid en re-integratiemogelijkheden.

Bij re-integratie na langdurig verzuim door NAH of een andere aandoening die de verbale communicatie heeft aangetast, geeft de test inzicht in het resterende cognitief functioneren en de werkmogelijkheden van de cliënt.

Normering en kwaliteit

De SON-R 6-40 is genormeerd op een representatieve steekproef uit de Nederlandse bevolking. De COTAN heeft de test beoordeeld op de zeven kwaliteitscriteria voor psychologische tests in Nederland. De betrouwbaarheid van de totaalscore bedraagt .95, wat wijst op een hoge mate van consistentie in de meting. Meer over COTAN-criteria leest u in het kennisbankartikel over de COTAN-beoordeling.

PSYVICE hanteert uitsluitend COTAN-gevalideerde testinstrumenten die voldoen aan de actuele richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek waarbij de SON-R of een ander instrument wordt ingezet, wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. De testuitgever in Nederland is Hogrefe.

Afname en doorlooptijd bij PSYVICE

De afname van de SON-R 6-40 duurt doorgaans 50 tot 80 minuten, afhankelijk van het tempo en de belastbaarheid van de cliënt. Er bestaat ook een verkorte versie met een afnametijd van circa 25 tot 40 minuten, inzetbaar wanneer een beknopte screening volstaat.

Na de testafname verwerkt PSYVICE de resultaten in een heldere rapportage, met een interpretatie van de scores in relatie tot de oorspronkelijke vraagstelling. De doorlooptijd van aanmelding tot ontvangst van het rapport bedraagt gemiddeld 4 tot 6 weken.

Wilt u weten of een SON-R onderzoek passend is bij de specifieke vraagstelling? Neem contact op via het contactformulier of bekijk de beschikbare onderzoekspakketten.