De D2-R is een gestandaardiseerde doorstreeptest voor het meten van selectieve aandacht en concentratie. De test is een revisie van de oorspronkelijke d2 van Rolf Brickenkamp en wordt uitgegeven door Hogrefe. Bij de D2-R moet de respondent op veertien rijen items het doelsymbool, de letter ‘d’ met precies twee streepjes, herkennen en doorstrepen te midden van afleidende symbolen. Elke rij heeft een tijdslimiet van 20 seconden. De totale afnameduur bedraagt 8 tot 10 minuten inclusief instructie. Door de tijdsdruk en de visuele gelijkenis tussen doel- en afleidingssymbolen wordt niet alleen de aandacht maar ook de verwerkingssnelheid aangesproken.
Vier scores voor een gedetailleerd concentratieprofiel
De D2-R levert vier gestandaardiseerde scores op die samen een genuanceerd beeld geven van het concentratiefunctioneren:
- TN (Totaal verwerkt): het totale aantal items dat de respondent heeft doorgewerkt. Geeft een maat voor de verwerkingssnelheid.
- TN-E (Totaal gecorrigeerd voor fouten): het aantal verwerkte items minus het aantal gemaakte fouten. Geeft de beste samengestelde maat voor concentratie en nauwkeurigheid.
- E% (Foutpercentage): het percentage fouten ten opzichte van de verwerkte items. Onderscheidt impulsieve fouten van missers, wat diagnostisch relevante informatie geeft over de foutenaard.
- FR (Fluctuatiebereik): het verschil tussen de best en slechtst presterende rijen. Een hoog FR duidt op inconsistente aandachtslevering en moeite met het vasthouden van de concentratie over langere tijd.
Scores worden uitgedrukt als percentielscores en standaardscores op basis van leeftijdsspecifieke normen. Een TN-E onder percentiel 16 geldt als klinisch relevant laag.
D2-R in neuropsychologisch onderzoek
De D2-R is een vast onderdeel van neuropsychologische testbatterijen voor het in kaart brengen van aandacht en concentratie. Het instrument wordt gecombineerd met andere aandachtstests, zoals de Trail Making Test en de Stroop-test, om verschillende aspecten van het aandachtsfunctioneren te meten. Waar de Trail Making Test ook executieve functies aanspreekt en de Stroop-test cognitieve inhibitie meet, richt de D2-R zich specifiek op selectieve aandacht en verwerkingssnelheid.
Normering en scoringsproces
Na afname worden de vier scores handmatig of digitaal berekend en omgezet naar percentielscores op basis van leeftijdsspecifieke normen. Afzonderlijke normen zijn beschikbaar voor schoolgaande kinderen, jongeren en volwassenen tot 60 jaar. Een TN-E-score onder percentiel 16 of een foutpercentage boven percentiel 84 geldt als klinisch relevant. Het fluctuatiebereik wordt separaat beoordeeld: een hoge FR-score in combinatie met een gemiddelde TN-E-score geeft aanvullende klinische informatie die niet zichtbaar is in de totaalscore.
De interpretatie van de D2-R-scores vindt altijd plaats in de bredere context van de neuropsychologische bevindingen. Een laag TN-profiel bij weinig fouten wijst op een ander beeld dan een gemiddeld TN-profiel met een hoog foutpercentage. Het eerste profiel past bij een trage maar nauwkeurige werkstijl; het tweede bij impulsief of onzorgvuldig werken. Dit onderscheid is relevant voor de diagnostische conclusie en de adviezen over werkaanpassingen of behandeling.
D2-R in de GGZ
In de GGZ wordt het instrument ingezet bij diagnostisch onderzoek naar ADHD bij volwassenen, waarbij objectieve aandachtsmetingen een aanvulling vormen op de zelfrapportage en de klinische anamnese. Het instrument is ook bruikbaar bij het in kaart brengen van cognitieve gevolgen van NAH, depressie of angststoornissen. Een verhoogd foutpercentage bij een normale verwerkingssnelheid wijst op een ander profiel dan een lage TN-score bij weinig fouten, wat relevant is voor de diagnostische conclusie.
D2-R in de arbeidssector
Bij re-integratieonderzoek na langdurig verzuim door burnout, NAH of andere aandoeningen die de cognitieve capaciteit hebben aangetast, biedt de test gestandaardiseerde informatie over het concentratiefunctioneren. De normscores zijn bruikbaar in rapportages voor UWV en arbeidsdeskundigen als objectieve onderbouwing van beperkingen in taken die hoge en aanhoudende concentratie vereisen. Bij functiehervatting in cao’s of functieprofielen met hoge concentratie-eisen is een objectieve meting van bijzonder belang.
Normering en kwaliteit
De D2-R is genormeerd op brede leeftijdsgroepen van 9 tot 60 jaar en heeft een positieve COTAN-beoordeling. Het instrument wordt in Nederland uitgegeven door Hogrefe. PSYVICE hanteert uitsluitend COTAN-gevalideerde instrumenten die voldoen aan de actuele richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek waarbij de D2-R wordt ingezet, wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. Meer over hoe COTAN de kwaliteit van psychologische tests beoordeelt leest u in het kennisbankartikel over de COTAN-beoordeling.
Afname en doorlooptijd bij PSYVICE
De test wordt bij PSYVICE doorgaans afgenomen als onderdeel van een neuropsychologische testbatterij, niet als losstaand instrument. De afname duurt 8 tot 10 minuten en vindt schriftelijk plaats. Na verwerking van de resultaten ontvangt de cliënt of verwijzer een rapportage met geïntegreerde interpretatie van het concentratieprofiel in relatie tot de vraagstelling. De doorlooptijd van aanmelding tot rapport bedraagt gemiddeld 4 tot 6 weken.
Wilt u weten of dit onderzoek passend is bij de specifieke vraagstelling? Neem contact op via het contactformulier of bekijk de beschikbare onderzoekspakketten.
Toepassingen
De D2-R wordt ingezet wanneer selectieve aandacht, concentratie en verwerkingssnelheid in kaart gebracht moeten worden als onderdeel van neuropsychologisch of psychodiagnostisch onderzoek.
- Neuropsychologisch onderzoek bij vermoeden van ADHD bij volwassenen
- Cognitief profiel na niet-aangeboren hersenletsel (NAH)
- Re-integratieonderzoek bij aanhoudende concentratieklachten na ziekte of verzuim
- Beoordeling van belastbaarheid bij taken die hoge concentratie vereisen
- Voortgangsmonitoring bij cognitieve revalidatie
- Vergelijkend onderzoek als onderdeel van een neuropsychologische testbatterij
Geschikt voor
Kinderen, jongeren en volwassenen van 9 tot 60 jaar bij wie concentratie en selectieve aandacht in kaart gebracht moeten worden. Geschikt voor GGZ, neuropsychologisch onderzoek en arbodienstverlening. Bruikbaar als onderdeel van een bredere testbatterij voor cognitief functioneren.
Niet geschikt bij
Personen buiten de genormeerde leeftijdsrange van 9-60 jaar. Cliënten met ernstige visuele beperkingen die de gedrukte test niet kunnen uitvoeren. Niet geschikt als enig instrument voor de diagnose ADHD of andere aandoeningen. Altijd interpreteren in samenhang met overige neuropsychologische en klinische bevindingen.
Praktijkvoorbeeld
Een 29-jarige man meldt zich aan voor psychodiagnostisch onderzoek na aanhoudende concentratieklachten en productiviteitsproblemen op het werk. De vraagstelling richt zich op het in kaart brengen van het neuropsychologisch profiel en het uitsluiten of bevestigen van ADHD.
Als onderdeel van een neuropsychologische testbatterij wordt de D2-R afgenomen. De TN-E-score valt in het laaggemiddelde bereik en het fluctuatiebereik (FR) is verhoogd, wat wijst op inconsistente prestatielevering en moeite met het volhouden van de aandacht. In combinatie met bevindingen op andere aandachtstests en de klinische anamnese ondersteunt dit het beeld van aandachtsproblematiek.
De bevindingen worden verwerkt in een rapportage met concrete aanbevelingen voor behandeling en werkhervatting. De rapportage wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
De D2-R is een herziene versie van de originele d2 van Rolf Brickenkamp. De revisie omvat een geactualiseerde normering op bredere leeftijdsgroepen en verbeterde psychometrische eigenschappen. In de Nederlandse klinische praktijk is de D2-R de actuele standaard en vervangt deze de oorspronkelijke versie.
De afname duurt 8 tot 10 minuten inclusief instructietijd. De test zelf bestaat uit veertien rijen van elk 20 seconden. De korte afnameduur maakt de D2-R geschikt als onderdeel van een bredere neuropsychologische testbatterij zonder de belasting van de cliënt sterk te verhogen.
Een hoog FR duidt op grote inconsistentie in de prestaties tussen de beste en slechtst presterende rijen. Dit wijst op moeite met het volhouden van de aandacht over de duur van de test. Een hoog FR bij een overigens gemiddelde TN-E-score kan klinisch relevant zijn en wijst op een wisselende concentratielevering die niet zichtbaar is in de totaalscore alleen.
De D2-R is geen diagnostisch instrument voor ADHD, maar levert wel objectieve informatie over selectieve aandacht en verwerkingssnelheid die relevant is bij de diagnostische vraagstelling. Een lage TN-E-score of hoog fluctuatiebereik kan de hypothese van aandachtsproblemen ondersteunen. De diagnose ADHD wordt altijd gesteld op basis van meerdere informatiebronnen, waaronder anamnese, vragenlijsten en meerdere neuropsychologische tests.
De drie instrumenten meten aanverwante maar onderscheiden aspecten van het cognitief functioneren. De D2-R richt zich op selectieve aandacht en verwerkingssnelheid. De Trail Making Test meet ook verwerkingssnelheid (deel A) en cognitieve flexibiliteit (deel B). De Stroop-test meet cognitieve inhibitie. Samen geven ze een breder beeld van het executief en aandachtsgerelateerd functioneren.
Een D2-R onderzoek kunt u aanvragen via het contactformulier op de PSYVICE-website. Na de aanmelding bespreekt PSYVICE de vraagstelling en bepaalt welke testbatterij passend is. De D2-R wordt doorgaans afgenomen als onderdeel van een breder neuropsychologisch onderzoek. Alle rapportages worden ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Bronnen & referenties
Brickenkamp, R., Schmidt-Atzert, L., & Liepmann, D. (2010). d2-R: Aufmerksamkeits- und Konzentrationstest. Revisie. Hogrefe.
COTAN. COTAN-beoordeling testinstrumenten. Geraadpleegd via het NIP COTAN-register.
NIP (2024). Richtlijn voor het gebruik van psychologische tests (AST-NIP 2024). Nederlands Instituut van Psychologen.
Lezak, M. D., Howieson, D. B., Bigler, E. D., & Tranel, D. (2012). Neuropsychological Assessment (5e druk). Oxford University Press.
