De NIP-beroepscode vormt het ethische fundament voor het werk van psychologen in Nederland. Dit document, opgesteld door het Nederlands Instituut van Psychologen, beschrijft de professionele normen waaraan psychologen zich moeten houden bij diagnostiek, behandeling en advisering. Voor cliënten, verwijzers en opdrachtgevers biedt de code duidelijkheid over wat zij mogen verwachten van een psycholoog.
Vier basisprincipes
De beroepscode is opgebouwd rond vier principes. Het eerste is verantwoordelijkheid: de psycholoog is aanspreekbaar op de kwaliteit van het eigen handelen en neemt verantwoordelijkheid voor de gevolgen van het onderzoek. Het tweede principe is integriteit. De psycholoog handelt eerlijk, open en transparant, en vermijdt belangenverstrengeling.
Het derde principe betreft respect voor de rechten en waardigheid van de cliënt. De psycholoog respecteert de autonomie, privacy en keuzevrijheid van iedere cliënt. Tot slot vereist het principe deskundigheid dat de psycholoog werkt binnen de grenzen van de eigen competentie en zich blijft bijscholen. Samen vormen deze principes het kader waarbinnen al het professionele handelen plaatsvindt.
Rechten van de cliënt
De code waarborgt concrete rechten voor cliënten. Voorafgaand aan het onderzoek heeft de cliënt recht op duidelijke informatie over het doel, de werkwijze en de mogelijke gevolgen, het zogenoemde informed consent. Na afloop heeft de cliënt recht op inzage in de rapportage en kan hij of zij feitelijke onjuistheden laten corrigeren. Het blokkeringsrecht geeft de cliënt de mogelijkheid om verzending van het rapport aan de opdrachtgever of verwijzer tegen te houden.
Bij klachten over het handelen van de psycholoog kan de cliënt zich wenden tot het College van Toezicht van het NIP. Dit onafhankelijke college beoordeelt of de psycholoog conform de beroepscode heeft gehandeld en kan maatregelen opleggen die variëren van een waarschuwing tot royement.
Verhouding tot andere regelgeving
De beroepscode staat niet op zichzelf. Zij vormt een aanvulling op wettelijke kaders zoals de Wet BIG, de AVG en de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo). Waar de Wet BIG regelt wie welke handelingen mag verrichten, beschrijft de beroepscode hoe die handelingen zorgvuldig worden uitgevoerd. De AST-NIP 2024 vertaalt de principes van de code naar concrete richtlijnen voor testgebruik en rapportage.
In de arbeidssector is kennis van de beroepscode relevant voor opdrachtgevers die psychodiagnostisch onderzoek laten uitvoeren. De code stelt grenzen aan wat een opdrachtgever mag vragen en hoe de psycholoog omgaat met de belangen van zowel de cliënt als de opdrachtgever.
De beroepscode bij PSYVICE
PSYVICE werkt conform de NIP-beroepscode en de AST-NIP 2024 bij alle psychodiagnostische onderzoeken. Cliënten worden vooraf geïnformeerd over hun rechten, de werkwijze en het doel van het onderzoek. Elk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. Neem contact op voor meer informatie of bekijk de onderzoekspakketten.
Toepassingen
De NIP-beroepscode is van toepassing op alle werkzaamheden van psychologen die lid zijn van het NIP. Relevante situaties zijn onder meer:
- Uitvoering van psychodiagnostisch onderzoek
- Opstellen en delen van rapportages
- Waarborgen van de rechten van cliënten (inzage, correctie, blokkeringsrecht)
- Omgang met vertrouwelijke informatie en dossiervorming
- Klacht- en tuchtrechtprocedures bij beroepsethische kwesties
Geschikt voor
Psychologen die werkzaam zijn in de diagnostiek, behandeling of advisering. Relevant voor verwijzers en opdrachtgevers die willen begrijpen aan welke professionele normen een psycholoog gebonden is. Informatief voor cliënten die willen weten welke rechten zij hebben.
Niet geschikt bij
De beroepscode geldt specifiek voor NIP-leden. Psychologen die geen NIP-lid zijn vallen niet rechtstreeks onder dit tuchtrecht, hoewel de principes breed als norm worden gehanteerd. De code vervangt geen wettelijke regelgeving zoals de Wet BIG of de AVG.
Praktijkvoorbeeld
Een cliënt ontvangt na psychodiagnostisch onderzoek een rapport waarmee hij het inhoudelijk oneens is. Op grond van de beroepscode heeft hij recht op inzage, mag hij een eigen verklaring aan het dossier laten toevoegen en kan hij gebruikmaken van het blokkeringsrecht om verzending aan de opdrachtgever tegen te houden. Als de cliënt van mening is dat de psycholoog onzorgvuldig heeft gehandeld, kan hij een klacht indienen bij het College van Toezicht van het NIP.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
De code geldt voor alle psychologen die lid zijn van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). In de praktijk hanteren ook niet-leden de code als professionele norm, omdat tuchtcolleges en rechtbanken deze als maatstaf gebruiken.
De code is opgebouwd rond vier basisprincipes: verantwoordelijkheid, integriteit, respect en deskundigheid. Deze principes vertalen zich in concrete richtlijnen voor onder meer informed consent, rapportage, dossiervorming en omgang met vertrouwelijke gegevens.
Ja. Als u vindt dat een psycholoog in strijd met de beroepscode heeft gehandeld, kunt u een klacht indienen bij het College van Toezicht van het NIP. Dit is een onafhankelijke instantie die de klacht beoordeelt. U kunt ook gebruikmaken van het blokkeringsrecht om verzending van het rapport aan derden te voorkomen.
De Wet BIG regelt welke beroepen beschermd zijn en wie welke handelingen mag verrichten. De beroepscode gaat over hoe een psycholoog zijn werk moet uitvoeren: zorgvuldig, transparant en met respect voor de cliënt. Beide kaders vullen elkaar aan.
PSYVICE werkt conform de NIP-beroepscode en de AST-NIP 2024. Elk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. Cliënten worden vooraf geïnformeerd over hun rechten, waaronder inzage en het blokkeringsrecht.
Bronnen & referenties
Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). (2015). Beroepscode voor psychologen. psynip.nl/beroepscode.
NIP. (2024). Algemene Standaard Testgebruik (AST-NIP 2024). psynip.nl.
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). wetten.overheid.nl.
