De CIS is een gevalideerde zelfrapportagevragenlijst voor het meten van vermoeidheid bij volwassenen. De vragenlijst werd ontwikkeld door het Expertisecentrum voor Chronische Vermoeidheid van het Radboudumc en is in de Nederlandse klinische en arbeidsgerichte praktijk het meest gebruikte instrument voor de objectivering van vermoeidheidsklachten. De CIS onderscheidt vier dimensies van vermoeidheid en biedt daarmee meer diagnostische informatie dan een globale vermoeidheidsschaal.
Vier dimensies van vermoeidheid
De vragenlijst bestaat uit 20 items verdeeld over vier dimensies:
- Subjectieve vermoeidheid (8 items): de ervaren ernst van de vermoeidheid, het gevoel van uitputting en het gebrek aan energie.
- Concentratie (5 items): de moeite die het kost om de aandacht te richten en vast te houden.
- Motivatie (4 items): het gebrek aan motivatie, initiatief en de moeite om activiteiten te beginnen.
- Activiteit (3 items): het verminderde activiteitenniveau en de mate van teruggetrokkenheid uit dagelijkse bezigheden.
Scores worden uitgedrukt op een zevenpuntsschaal. Voor de totaalschaal en de afzonderlijke dimensies zijn klinische afkapwaarden vastgesteld. Een totaalscore boven 76 op de subjectieve vermoeidheidsdimensie geldt als indicatief voor ernstige vermoeidheid met klinische relevantie.
CIS, BAT en 4DKL: wanneer welk instrument?
In de Nederlandse arbeidsgerelateerde diagnostiek worden meerdere vragenlijsten ingezet bij vermoeidheids- en stressklachten. Het instrument richt zich specifiek op vermoeidheid als construct en is bij uitstek geschikt wanneer de ernst en het profiel van vermoeidheidsklachten centraal staan. De BAT is specifieker voor burnout en onderscheidt burnoutdimensies die verder gaan dan vermoeidheid alleen. De 4DKL is een brede screener die naast vermoeidheid ook angst, depressie en somatisatie omvat. Bij een specifieke vraagstelling naar vermoeidheid geeft dit instrument de meest gerichte informatie; bij een exploratieve vraagstelling naar de aard van psychische klachten is een breder instrument als startpunt zinvol.
CIS in de GGZ
In de GGZ wordt het instrument ingezet bij differentiaaldiagnostiek tussen burnout, depressie, chronisch vermoeidheidssyndroom en somatische aandoeningen waarbij vermoeidheid op de voorgrond staat. Het dimensionele profiel geeft aanvullende informatie over de aard van de vermoeidheid: een profiel waarbij concentratieproblemen en motivatieverlies dominant zijn, wijst op een ander beeld dan een profiel waarbij subjectieve uitputting het meest prominent is. Dit onderscheid is relevant voor de behandelrichting en de prognose.
CIS in de arbeidssector
In de arbeidssector is de vragenlijst breed inzetbaar bij WIA-beoordelingen, re-integratieonderzoek en ziekteverzuimbegeleiding waarbij vermoeidheid een rol speelt in de functionele beperkingen. De gestandaardiseerde afkapwaarden bieden een objectieve basis voor het advies over belastbaarheid en re-integratiemogelijkheden. Bij voortgangsmonitoring kan het instrument herhaald worden ingezet om herstel of verslechtering te objectiveren. PSYVICE hanteert uitsluitend gevalideerde instrumenten die voldoen aan de actuele richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Normering en afkappunten
De CIS is genormeerd op Nederlandse steekproeven van werkende volwassenen en klinische populaties. Voor de subjectieve vermoeidheidsdimensie (8 items) geldt een score boven 35 als indicatief voor ernstige vermoeidheid. De totaalschaal (20 items) hanteert een afkappunt van 76 voor klinisch relevante vermoeidheid. Deze afkappunten zijn uitgebreid gevalideerd in de context van arbeidsgerelateerde vermoeidheid en chronisch vermoeidheidssyndroom.
De CIS wordt in Nederland beschikbaar gesteld door het Expertisecentrum voor Chronische Vermoeidheid van het Radboudumc en is vrij toegankelijk voor erkende professionals. PSYVICE hanteert uitsluitend gevalideerde instrumenten die voldoen aan de actuele richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional. Meer over testkwaliteitscriteria leest u in het kennisbankartikel over de COTAN-beoordeling. Meer over burnout als diagnose leest u in het artikel over burnout.
Afname en doorlooptijd bij PSYVICE
De vragenlijst wordt bij PSYVICE afgenomen als onderdeel van een breder psychodiagnostisch onderzoek. De afname duurt 5 tot 10 minuten. Na verwerking ontvangt de cliënt of verwijzer een rapportage met geïntegreerde interpretatie van het vermoeidheidsprofiel in relatie tot de vraagstelling. De doorlooptijd van aanmelding tot rapport bedraagt gemiddeld 4 tot 6 weken.
Wilt u weten of dit onderzoek passend is bij de specifieke vraagstelling? Neem contact op via het contactformulier of bekijk de beschikbare onderzoekspakketten.
Toepassingen
De CIS wordt ingezet wanneer vermoeidheid als klacht in kaart gebracht moet worden, als onderdeel van diagnostisch onderzoek of ter monitoring van behandelresultaten.
- Diagnostisch onderzoek bij vermoeden van burnout of chronische vermoeidheid
- Objectivering van vermoeidheidsklachten bij WIA-beoordeling of re-integratieonderzoek
- Screening op vermoeidheid bij langdurig verzuim wegens psychische of somatische klachten
- Differentiëren van vermoeidheid bij depressie, angststoornissen of chronisch vermoeidheidssyndroom
- Voortgangsmonitoring tijdens behandeling of re-integratietraject
- Onderdeel van een breder psychodiagnostisch onderzoek bij werkgerelateerde klachten
Geschikt voor
Volwassenen van 18 jaar en ouder bij wie vermoeidheid een rol speelt in de klachtenpresentatie of de functionele beperkingen. Geschikt voor GGZ, arbodienstverlening en chronische vermoeidheidszorg. Bruikbaar als screeningsinstrument en als uitkomstmaat bij behandeling of re-integratie.
Niet geschikt bij
Personen jonger dan 18 jaar. Niet geschikt als enig diagnostisch instrument voor de oorzaak van vermoeidheid. De CIS meet de ernst en impact van vermoeidheid, niet de onderliggende oorzaak. Altijd interpreteren in samenhang met anamnese, medische bevindingen en overige diagnostische resultaten.
Praktijkvoorbeeld
Een 48-jarige man wordt aangemeld voor psychodiagnostisch onderzoek na negen maanden verzuim wegens aanhoudende vermoeidheidsklachten na een doorgemaakte COVID-infectie. De vraagstelling richt zich op de ernst van de vermoeidheid en de functionele beperkingen in relatie tot de re-integratiemogelijkheden.
De CIS wordt afgenomen als onderdeel van het onderzoek. De totaalschaal vermoeidheid laat een score zien die ruim boven de klinische afkapwaarde valt. Naast de hoge subjectieve vermoeidheidsscore zijn ook de concentratie- en activiteitsdimensie sterk verhoogd, terwijl de motivatieschaal relatief laag scoort. Dit profiel past bij het beeld van post-COVID vermoeidheid met cognitieve impact.
De bevindingen onderbouwen een gefaseerd re-integratieadvies met aandacht voor energiebeheer en cognitieve belasting. De rapportage wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional en is bruikbaar voor de behandelend arts en de arbeidsdeskundige van UWV.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
De CIS meet vermoeidheid als breed construct via vier dimensies: subjectieve vermoeidheid, concentratie, motivatie en activiteit. De BAT is specifiek gericht op burnout en onderscheidt vier burnoutdimensies die verder gaan dan vermoeidheid alleen, zoals mentale distantie en emotionele ontregeling. Bij een specifieke burnoutvraagstelling geeft de BAT meer diagnostische diepgang; bij een bredere vermoeidheidsvraagstelling is de CIS het meest gerichte instrument.
Voor de subjectieve vermoeidheidsdimensie (8 items) geldt een score boven 35 als indicatief voor ernstige vermoeidheid met klinische relevantie. Voor de totaalschaal (20 items) is een score boven 76 het meest gebruikte afkappunt in de Nederlandse praktijk. Exacte afkapwaarden kunnen afhangen van de populatie en de vraagstelling.
Ja. De CIS wordt regelmatig ingezet bij het objectiveren van vermoeidheidsklachten na COVID-19. Het instrument geeft inzicht in de ernst en het profiel van de vermoeidheid, inclusief cognitieve en motivationele dimensies die bij post-COVID vermoeidheid relevant zijn. De uitkomsten kunnen worden gebruikt bij het onderbouwen van re-integratieadviezen en behandelindicaties.
Ja. De CIS is goed bruikbaar als uitkomstmaat bij behandeling of re-integratie. Herhaalde afname maakt het mogelijk het verloop van de vermoeidheidsklachten te objectiveren en de effectiviteit van de interventie te beoordelen. Dit is van belang bij re-integratietrajecten waarbij het herstelverloop periodiek beoordeeld moet worden.
De 4DKL is een bredere screener die naast vermoeidheid ook angst, depressie en somatisatie meet. De CIS is specifieker: het instrument richt zich uitsluitend op vermoeidheid en biedt een gedetailleerder dimensioneel profiel. Bij een exploratieve vraagstelling naar de aard van psychische klachten kan de 4DKL een zinvol startpunt zijn; bij een gerichte vraagstelling naar vermoeidheid geeft de CIS meer diagnostische informatie.
Een CIS onderzoek kunt u aanvragen via het contactformulier op de PSYVICE-website. Na de aanmelding bespreekt PSYVICE de vraagstelling en bepaalt of de CIS het meest geschikte instrument is. Het wordt doorgaans ingezet als onderdeel van een breder psychodiagnostisch onderzoek. Alle rapportages worden ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Bronnen & referenties
Vercoulen, J. H. M. M., Swanink, C. M. A., Fennis, J. F. M., Galama, J. M. D., Van der Meer, J. W. M., & Bleijenberg, G. (1994). Dimensional assessment of chronic fatigue syndrome. Journal of Psychosomatic Research, 38(5), 383-392.
Beurskens, A. J. H. M., Bültmann, U., Kant, I. J., Vercoulen, J. H. M. M., Bleijenberg, G., & Swaen, G. M. H. (2000). Fatigue among working people: validity of a questionnaire measure. Occupational and Environmental Medicine, 57(5), 353-357.
COTAN. COTAN-beoordeling testinstrumenten. Geraadpleegd via het NIP COTAN-register.
Expertisecentrum voor Chronische Vermoeidheid, Radboudumc. Geraadpleegd via radboudumc.nl.
