RCFT

De RCFT (Rey Complex Figure Test) is een neuropsychologische test waarbij de respondent een complexe geometrische figuur kopieert en vervolgens uit het geheugen reproduceert. Het instrument meet visueel-ruimtelijke constructie, visueel geheugen en planningsstrategie in drie opeenvolgende fasen. In de Nederlandse neuropsychologische praktijk is de test een standaard onderdeel van onderzoek naar visueel-ruimtelijk functioneren bij NAH, dementie en leermoeilijkheden. De figuur werd oorspronkelijk ontworpen door de Zwitserse psycholoog André Rey in 1941 en later gestandaardiseerd door Osterrieth.

Drie fasen van de RCFT

De test bestaat uit drie opeenvolgende fasen die elk een andere cognitieve functie meten:

• Kopiefase: de respondent kopieert de complexe figuur met het voorbeeld voor zich. Deze fase meet visueel-ruimtelijke constructie en de gebruikte planningsstrategie. Door de volgorde van tekenhandelingen vast te leggen, is na te gaan of de respondent de figuur globaal opbouwt of fragmentarisch te werk gaat.
• Directe reproductie: na een interval van circa 3 minuten reproduceert de respondent de figuur uit het geheugen, zonder het voorbeeld. Deze fase meet het onmiddellijk visueel geheugen en de mate van informatieretentie over korte termijn.
• Uitgestelde reproductie: na 20 tot 30 minuten wordt de respondent opnieuw gevraagd de figuur te reproduceren. Deze fase meet het uitgesteld visueel geheugen en geeft inzicht in de consolidatie van visuele informatie over een langere periode.

Scoring via het 36-punten systeem

De reproducties worden objectief gescoord aan de hand van een gestandaardiseerd systeem. De complexe figuur is opgedeeld in 18 specifieke elementen, zoals de grote rechthoek, de diagonale kruisen en de buitenste driehoeken. Per element worden maximaal 2 punten toegekend op basis van nauwkeurigheid en correcte plaatsing binnen het geheel, wat resulteert in een maximale score van 36 punten per fase. Een kwalitatieve foutenanalyse, waarbij wordt gelet op rotaties, weglatingen of perceptuele vervorming, levert aanvullende neuropsychologische informatie op over de aard van de visueel-ruimtelijke stoornis.

Planningsstrategie als diagnostische indicator

Een onderscheidend kenmerk van de RCFT is de analyse van de planningsstrategie tijdens de kopiefase. Respondenten die beginnen met de grote structurerende lijnen van de figuur alvorens details in te vullen, tonen een globale strategie die geassocieerd is met intact executief functioneren. Respondenten die beginnen bij losse details of fragmenten zonder overkoepelend kader tonen een lokale of gefragmenteerde strategie, wat kan wijzen op zwakke planningsvaardigheden of problemen met visueel-ruimtelijke organisatie.

Dit strategieverschil is klinisch relevant bij differentiaaldiagnostiek tussen visueel-ruimtelijke stoornissen en geheugenproblemen. Een respondent met een slechte kopiefase en een relatief goede reproductie heeft waarschijnlijk een constructieprobleem; een respondent met een goede kopiefase en een slechte reproductie heeft eerder een geheugenprobleem. Dit onderscheid stuurt de diagnostische conclusie en de behandelaanbevelingen.

RCFT in de GGZ

In de GGZ wordt de RCFT ingezet als onderdeel van neuropsychologisch onderzoek naar de gevolgen van NAH, bij screening op cognitieve achteruitgang bij ouderen en bij diagnostisch onderzoek naar leermoeilijkheden waarbij visueel-ruimtelijke verwerking relevant is. In combinatie met verbale geheugentests biedt het instrument inzicht in de modaliteitsspecificiteit van geheugenklachten: zijn problemen beperkt tot het visuele domein, of ook aanwezig bij verbale informatie? Dit onderscheid is waardevol voor de behandelkeuze en de prognose.

RCFT in de arbeidssector

Bij re-integratieonderzoek na NAH of andere aandoeningen waarbij visueel-ruimtelijk functioneren is aangetast, biedt de RCFT gestandaardiseerde informatie over het actuele niveau van constructie en visueel geheugen. Bij functies waarbij visueel-ruimtelijke verwerking zwaarwegend is, zoals in technische of ontwerpgerichte beroepen, biedt de test een objectieve onderbouwing van beperkingen of herstel. De normscores zijn bruikbaar in rapportages voor UWV en arbeidsdeskundigen.

Normering en kwaliteit

De RCFT is internationaal uitgebreid genormeerd op brede leeftijdsgroepen van 6 tot 89 jaar, met aparte normen voor volwassenen en ouderen. De Nederlandse versie wordt uitgegeven door Pearson Clinical Assessment. Meer over de kwaliteitscriteria waaraan psychologische tests in Nederland worden getoetst leest u in het kennisbankartikel over de COTAN-beoordeling. PSYVICE hanteert uitsluitend gevalideerde instrumenten die voldoen aan de actuele richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.

In combinatie met verbale geheugentests zoals de woordenlijst uit de Wechsler Memory Scale biedt de RCFT inzicht in de modaliteitsspecificiteit van geheugenproblemen. Dit onderscheid is waardevol: zijn geheugenklachten beperkt tot het visuele domein, of spelen ze ook bij verbale informatie? De combinatie van visuele en verbale geheugenscores is relevant voor de prognose bij revalidatie en voor de beoordeling van belastbaarheid bij re-integratie.

Afname en doorlooptijd bij PSYVICE

De RCFT wordt bij PSYVICE afgenomen als onderdeel van een neuropsychologische testbatterij. De totale afnameduur bedraagt 20 tot 30 minuten, inclusief de wachttijd voor de uitgestelde reproductie. Na verwerking ontvangt de cliënt of verwijzer een rapportage met geïntegreerde interpretatie van het visueel-ruimtelijk profiel in relatie tot de vraagstelling. De doorlooptijd van aanmelding tot rapport bedraagt gemiddeld 4 tot 6 weken.

Wilt u weten of dit onderzoek passend is bij de specifieke vraagstelling? Neem contact op via het contactformulier of bekijk de beschikbare onderzoekspakketten.