De Trail Making Test (TMT) is een van de meest gebruikte neuropsychologische tests voor het meten van verwerkingssnelheid en cognitieve flexibiliteit. De test bestaat uit twee onderdelen en neemt in totaal 5 tot 10 minuten in beslag. Door de korte afnameduur en de hoge gevoeligheid voor cognitieve disfunctie is de Trail Making Test een vast onderdeel van neuropsychologische testbatterijen in de GGZ, de neuropsychologische revalidatie en de arbodienstverlening.
Deel A: verwerkingssnelheid
In deel A verbindt de respondent 25 genummerde cirkels (1 tot 25) zo snel mogelijk in oplopende volgorde. De taak vereist visueel scannen, psychomotorische snelheid en basale visueel-ruimtelijke verwerking. De uitvoertijd van deel A is een betrouwbare maat voor de verwerkingssnelheid en vormt de referentiebasis voor de interpretatie van deel B.
Deel B: cognitieve flexibiliteit en executief functioneren
In deel B wisselt de respondent af tussen cijfers (1 tot 13) en letters (A tot L) in oplopende volgorde: 1-A-2-B-3-C enzovoort. Deze taak vereist mentaal schakelen, het gelijktijdig bijhouden van twee reeksen en cognitieve flexibiliteit. Deel B is een gevoelige maat voor set-shifting, een kernaspect van executief functioneren dat bij diverse neurologische en psychiatrische aandoeningen kan zijn aangetast.
TMT-B/A-ratio: executief functioneren gecorrigeerd voor snelheid
De verhouding tussen de uitvoertijden van deel B en deel A geeft een gecorrigeerde maat voor executief functioneren. Een cliënt met een algemeen vertraagde verwerkingssnelheid zal ook in deel B langer nodig hebben, maar de ratio maakt het mogelijk te beoordelen of de extra tijd in deel B bovenproportioneel is. Een hoge TMT-B/A-ratio wijst op specifieke problemen met cognitieve flexibiliteit die niet louter door een vertraagde verwerking verklaard worden. Dit onderscheid is klinisch relevant bij differentiaaldiagnostiek tussen dementie, NAH en andere aandoeningen die de cognitie beïnvloeden.
Normering en interpretatie
De uitvoertijden van deel A en deel B worden vergeleken met leeftijds- en opleidingsspecifieke normtabellen. Langere uitvoertijden duiden op slechtere prestaties; er is geen tijdslimiet, maar de afnametijd wordt gestopt zodra de taak voltooid is of bij drie opeenvolgende fouten. Fouten worden direct door de afnemer gecorrigeerd, zodat de eindtijd een gecorrigeerde maat voor de uitvoeringssnelheid geeft.
Een uitvoertijd van deel B die meer dan twee keer zo lang is als deel A wordt doorgaans als klinisch relevant beschouwd, afhankelijk van de normgroep. Bij de interpretatie wordt rekening gehouden met leeftijd, opleiding en eventuele motorische of visuele beperkingen die de uitvoertijd kunnen beïnvloeden zonder een cognitieve stoornis te weerspiegelen.
Trail Making Test in de GGZ
In de GGZ wordt de Trail Making Test ingezet bij neuropsychologisch onderzoek naar cognitieve achteruitgang bij ouderen, bij het in kaart brengen van het cognitief profiel na NAH of beroerte en bij diagnostisch onderzoek naar ADHD waarbij executieve functies relevant zijn. In combinatie met de D2-R voor selectieve aandacht en de Stroop-test voor cognitieve inhibitie biedt de Trail Making Test een aanvullende dimensie van het executief functioneren die de diagnostische conclusies versterkt.
Trail Making Test in de arbeidssector
In de arbeidssector is de Trail Making Test relevant bij beoordelingen van arbeidsongeschiktheid waarbij executief functioneren en verwerkingssnelheid zwaarwegend zijn voor de belastbaarheid in de beoogde functie. Bij re-integratie na NAH of cognitieve achteruitgang bieden de gestandaardiseerde normscores een objectieve basis voor adviezen over aanpassingen in het werk of de haalbaarheid van terugkeer naar de eigen functie. De resultaten zijn bruikbaar in rapportages voor UWV en arbeidsdeskundigen.
Normering en kwaliteit
De Trail Making Test is internationaal uitgebreid genormeerd, met leeftijds- en opleidingsnormen voor volwassenen en ouderen. Het instrument is onderdeel van meerdere neuropsychologische testbatterijen en wordt in Nederland uitgegeven door diverse testuitgevers. De psychometrische kwaliteit is vastgelegd in een groot aantal validatie- en betrouwbaarheidsstudies. Meer over kwaliteitscriteria voor psychologische tests leest u in het kennisbankartikel over de COTAN-beoordeling. PSYVICE hanteert uitsluitend gevalideerde instrumenten die voldoen aan de richtlijnen van de AST-NIP 2024. Elk onderzoek wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Afname en doorlooptijd bij PSYVICE
Het instrument wordt bij PSYVICE afgenomen als onderdeel van een neuropsychologische testbatterij. De afname van deel A en deel B samen duurt 5 tot 10 minuten. Na verwerking van de resultaten ontvangt de cliënt of verwijzer een rapportage met geïntegreerde interpretatie van het cognitief profiel. De doorlooptijd van aanmelding tot rapport bedraagt gemiddeld 4 tot 6 weken.
Wilt u weten of een Trail Making Test onderzoek passend is bij de specifieke vraagstelling? Neem contact op via het contactformulier of bekijk de beschikbare onderzoekspakketten.
Toepassingen
De Trail Making Test wordt ingezet wanneer verwerkingssnelheid en cognitieve flexibiliteit in kaart gebracht moeten worden als onderdeel van neuropsychologisch of psychodiagnostisch onderzoek.
- Neuropsychologische screening bij vermoeden van cognitieve achteruitgang of dementie
- Cognitief profiel na niet-aangeboren hersenletsel (NAH), beroerte of TIA
- Diagnostisch onderzoek bij ADHD waarbij executieve functies relevant zijn
- Beoordeling van rijgeschiktheid of arbeidsongeschiktheid waarbij executief functioneren zwaarwegend is
- Voortgangsmonitoring bij cognitieve revalidatie
- Onderdeel van een bredere neuropsychologische testbatterij
Geschikt voor
Volwassenen en ouderen bij wie verwerkingssnelheid en cognitieve flexibiliteit in kaart gebracht moeten worden. Geschikt voor neuropsychologisch onderzoek bij NAH, dementie, ADHD en executieve stoornissen. Breed inzetbaar in GGZ, arbodienstverlening en neuropsychologische revalidatie.
Niet geschikt bij
Personen met ernstige visuele beperkingen of motorische stoornissen die het verbinden van cirkels sterk bemoeilijken. Niet geschikt als enig instrument voor diagnosestelling. Altijd interpreteren in samenhang met overige neuropsychologische bevindingen en anamnese.
Praktijkvoorbeeld
Een 58-jarige man wordt aangemeld voor neuropsychologisch onderzoek na een doorgemaakt herseninfarct zes maanden eerder. De vraagstelling richt zich op het actuele cognitieve profiel en de mogelijkheden voor terugkeer naar zijn functie als projectleider, waarbij planning en overzicht behouden worden centraal staan.
De Trail Making Test wordt afgenomen als onderdeel van een bredere neuropsychologische testbatterij. Deel A (verwerkingssnelheid) valt binnen de normaalbandbreedte voor zijn leeftijdsgroep. Deel B (cognitieve flexibiliteit) laat een aanzienlijk langere uitvoertijd zien, met een verhoogde TMT-B/A-ratio, wat wijst op specifieke problemen met set-shifting en mentaal schakelen.
De bevindingen onderbouwen concrete aanbevelingen over aanpassingen in de werkomgeving en de haalbaarheid van zijn terugkeer in de huidige functie. De rapportage wordt ondertekend door een BIG-geregistreerde professional en is bruikbaar voor de behandelend specialist en de arbeidsdeskundige.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
Deel A meet verwerkingssnelheid en visueel-motorische snelheid via het verbinden van genummerde cirkels 1 tot 25 in oplopende volgorde. Deel B meet cognitieve flexibiliteit en set-shifting door de respondent te laten afwisselen tussen cijfers en letters. De combinatie van beide delen geeft inzicht in zowel de basale verwerkingssnelheid als het vermogen tot mentaal schakelen.
De TMT-B/A-ratio is de verhouding tussen de uitvoertijden van deel B en deel A. Een hoge ratio wijst erop dat de extra tijd in deel B bovenproportioneel is ten opzichte van de verwerkingssnelheid in deel A. Dit wijst op specifieke problemen met cognitieve flexibiliteit, los van een algemeen vertraagde verwerking. De ratio is van belang bij differentiaaldiagnostiek tussen dementie, NAH en andere aandoeningen.
De uitvoering van deel A en deel B samen duurt doorgaans 5 tot 10 minuten, inclusief instructietijd. De afname is kort, maar de test is gevoelig voor cognitieve disfunctie. De korte duur maakt het instrument goed inzetbaar als onderdeel van een bredere neuropsychologische testbatterij.
De Trail Making Test wordt ingezet bij neuropsychologisch onderzoek naar cognitieve gevolgen van NAH, beroerte of TIA, bij diagnostisch onderzoek naar dementie en cognitieve achteruitgang bij ouderen en bij ADHD-diagnostiek waarbij executieve functies relevant zijn. Het instrument wordt ook ingezet bij arbeidsgeschiktheidsbeoordelingen waarbij verwerkingssnelheid en executief functioneren zwaarwegend zijn.
Ja. De Trail Making Test, met name deel B, is gevoelig voor cognitieve achteruitgang en dementie. Een sterk verhoogde uitvoertijd op deel B, gecombineerd met een hoge TMT-B/A-ratio, kan wijzen op executieve disfunctie die past bij een neurodegeneratief beeld. Het instrument wordt altijd geïnterpreteerd in samenhang met overige neuropsychologische en klinische bevindingen.
Een Trail Making Test onderzoek kunt u aanvragen via het contactformulier op de PSYVICE-website. Na de aanmelding bespreekt PSYVICE de vraagstelling en bepaalt welke testbatterij passend is. De Trail Making Test wordt altijd afgenomen als onderdeel van een breder neuropsychologisch onderzoek. Alle rapportages worden ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Bronnen & referenties
Reitan, R. M. (1958). Validity of the Trail Making Test as an indicator of organic brain damage. Perceptual and Motor Skills, 8(3), 271-276.
Lezak, M. D., Howieson, D. B., Bigler, E. D., & Tranel, D. (2012). Neuropsychological Assessment (5e druk). Oxford University Press.
COTAN. COTAN-beoordeling testinstrumenten. Geraadpleegd via het NIP COTAN-register.
Tombaugh, T. N. (2004). Trail Making Test A and B: Normative data stratified by age and education. Archives of Clinical Neuropsychology, 19(2), 203-214.
