De NPV-2-R is een van de meest gebruikte persoonlijkheidsvragenlijsten in de Nederlandse diagnostiekpraktijk. Met 140 stellingen brengt deze zelfrapportagevragenlijst zeven persoonlijkheidsdimensies in kaart bij adolescenten en volwassenen vanaf 15 jaar. De vragenlijst wordt breed ingezet: van indicatiestelling in de GGZ tot belastbaarheidsonderzoek in de arbeidssector.
Wat meet de NPV-2-R? De zeven persoonlijkheidsschalen
De NPV-2-R meet zeven hoofddimensies van persoonlijkheid. Elke schaal geeft inzicht in een specifiek aspect van het functioneren van de respondent. Bij vier van de zeven schalen zijn in de herziene editie aanvullende subschalen beschikbaar die een gerichtere interpretatie mogelijk maken.
Inadequatie (IN)
Meet emotionele instabiliteit en neuroticisme. Hoge scores wijzen op gevoelens van onzekerheid, gespannenheid en somberheid. De subschalen Depressiviteit en Angst maken gericht onderscheid mogelijk tussen depressieve en angstige klachten. Dit is bijzonder waardevol bij differentiaaldiagnostiek, bijvoorbeeld wanneer de vraag is of klachten primair depressief of angstgerelateerd van aard zijn.
Sociale Inadequatie (SI)
Meet de mate van sociale angst en vermijding. Hoge scores duiden op verlegenheid, moeite met sociale contacten en terughoudendheid in gezelschap. De subschalen Verlegenheid en Sociale Vermijding bieden verdere nuancering. Een hoge score op Sociale Vermijding gecombineerd met een gemiddelde score op Verlegenheid kan wijzen op bewuste terugtrekking uit sociale situaties, anders dan bij pure verlegenheid.
Rigiditeit (RG)
Meet de mate van stijfheid en inflexibiliteit in denken en handelen. Hoge scores wijzen op een sterke behoefte aan structuur en voorspelbaarheid. De subschaal Ordelijkheid onderscheidt nauwkeurigheid en organisatievermogen van inflexibiliteit. Dit onderscheid is relevant in de arbeidssector, waar ordelijkheid een positieve eigenschap kan zijn terwijl rigiditeit het aanpassingsvermogen bij veranderende werkomstandigheden kan belemmeren.
Verongelijktheid (VE)
Meet gevoelens van wantrouwen, rancune en het idee tekortgedaan te worden door anderen. Een hoge score kan wijzen op een kritische, achterdochtige houding ten opzichte van de sociale omgeving. Bij werkgerelateerde problematiek kan een hoge score duiden op een verstoorde werkrelatie of een conflictueuze dynamiek met leidinggevenden.
Zelfgenoegzaamheid (ZE)
Meet de neiging tot egocentrisme en een gebrek aan empathie. Hoge scores duiden op een sterke gerichtheid op eigen belangen met minder aandacht voor de behoeften van anderen. In combinatie met hoge scores op Dominantie kan dit profiel wijzen op narcistische persoonlijkheidstrekken.
Dominantie (DO)
Meet de mate waarin iemand de neiging heeft om de leiding te nemen en invloed uit te oefenen. De subschalen Leidinggeven en Autonomie bieden verdere differentiatie. Lage scores kunnen wijzen op passiviteit of moeite met het stellen van grenzen, wat relevant is bij burnoutdiagnostiek. Veel mensen met burnoutklachten tonen een combinatie van hoge Inadequatie en lage Dominantie, wat wijst op overmatige aanpassing aan de eisen van de omgeving.
Zelfwaardering (ZW)
Meet de mate van zelfvertrouwen en tevredenheid over het eigen functioneren. Lage scores duiden op een negatief zelfbeeld en kunnen samenhangen met depressieve klachten of faalangst. Deze schaal is bijzonder informatief in combinatie met de Inadequatie-schaal: een hoge Inadequatie met lage Zelfwaardering wijst op een kwetsbaar emotioneel profiel.
Hoe werkt de afname van de NPV-2-R?
De respondent beantwoordt 140 stellingen over persoonlijke eigenschappen en gedragingen. Elke stelling wordt beoordeeld als Juist, ? (vraagteken) of Onjuist. De afname duurt 20 tot 30 minuten en kan zowel op papier als digitaal plaatsvinden. De scoring gebeurt aan de hand van normtabellen uit de handleiding van Boom Uitgevers, waarna de ruwe scores worden omgezet in normscores.
De vragenlijst beschikt over uitgebreide normgroepen: de algemene bevolking, psychiatrische patiënten, somatische patiënten en groepen naar opleidingsniveau. Per normgroep wordt onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen en tussen de leeftijdsgroepen 34 jaar en jonger en ouder dan 34 jaar. De keuze voor de juiste normgroep is bepalend voor een correcte interpretatie van de resultaten.
NPV-2-R profielen herkennen in de praktijk
De kracht van de persoonlijkheidsvragenlijst ligt niet alleen in de afzonderlijke schaalscores, maar vooral in de combinatie van scores, het persoonlijkheidsprofiel. Enkele veelvoorkomende profielen in de diagnostiekpraktijk:
- Hoge IN + lage DO + lage ZW: Kwetsbaar profiel met overmatige aanpassing. Vaak gezien bij burnout en chronische overbelasting.
- Hoge SI + hoge IN: Combinatie van sociale angst en emotionele instabiliteit. Kan wijzen op een vermijdend persoonlijkheidsprofiel.
- Hoge VE + hoge ZE: Wantrouwend en egocentrisch profiel. Relevant bij conflictueuze werkrelaties en samenwerkingsproblemen.
- Hoge RG + hoge DO: Gestructureerd en leidend profiel. Kan functioneel zijn, maar bij extreme scores wijzen op rigiditeit in samenwerking.
Wat is nieuw in de NPV-2-R ten opzichte van de NPV-2?
De NPV-2-R verscheen in 2014 als herziene editie van de NPV-2. De oorspronkelijke NPV dateert uit 1974 en is sindsdien een van de meest gebruikte persoonlijkheidstests in Nederland. De belangrijkste vernieuwingen in de herziene editie zijn een geheel nieuwe normgroep voor de algemene bevolking, subschalen bij vier van de zeven hoofdschalen en aanvullend psychometrisch onderzoek. De herziene handleiding beschrijft nieuwe studies die de betrouwbaarheid en validiteit verder onderbouwen. Er bestaat ook een verkorte versie, de VNPV, die dezelfde zeven schalen meet in circa 10 minuten.
COTAN-beoordeling en psychometrische kwaliteit
De NPV-2-R beschikt over een positieve COTAN-beoordeling. De Commissie Testaangelegenheden Nederland (COTAN) beoordeelt tests op zeven criteria, waaronder uitgangspunten, betrouwbaarheid, begripsvaliditeit en normen. De interne consistentie van de schalen varieert van acceptabel tot goed, met Cronbachs alfa-waarden die voor de meeste schalen boven de .80 liggen. De test-hertestbetrouwbaarheid is eveneens adequaat onderzocht.
NPV-2-R binnen een testbatterij
In de diagnostiekpraktijk wordt de NPV-2-R zelden als losstaand instrument ingezet. De vragenlijst functioneert het sterkst als onderdeel van een bredere testbatterij. Bij belastbaarheidsonderzoek wordt de NPV-2-R gecombineerd met cognitieve tests zoals de WAIS-IV, klachteninventarisaties als de SCL-90-R of 4DKL, en copingvragenlijsten zoals de UCL-R. Door deze combinatie ontstaat een profiel dat zowel persoonlijkheidstrekken als actuele klachten en cognitief functioneren in kaart brengt.
De NPV-2-R in de diagnostiekpraktijk van PSYVICE
Bij PSYVICE maakt de NPV-2-R deel uit van meerdere diagnostiekpakketten, zowel voor zorgorganisaties als voor de arbeidssector. In de GGZ wordt de persoonlijkheidsvragenlijst ingezet bij pakketten waar persoonlijkheidsfactoren relevant zijn voor behandelindicatie en differentiaaldiagnostiek. In de arbeidssector brengt de NPV-2-R persoonlijkheidsfactoren in kaart die een rol spelen bij langdurig verzuim, copingstijl en re-integratie.
De NPV-2-R wordt altijd gecombineerd met andere instrumenten, zoals de WAIS-IV voor cognitief functioneren en de UCL-R voor copingstijl. Door deze combinatie ontstaat een breed en genuanceerd beeld van het functioneren van de cliënt. Elk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional, met uitsluitend instrumenten die voldoen aan COTAN-criteria en actuele richtlijnen (AST-NIP 2024). Bekijk de beschikbare diagnostiekpakketten of neem contact op voor meer informatie.
Toepassingen
De NPV-2-R wordt ingezet bij uiteenlopende diagnostische vraagstellingen:
- Persoonlijkheidsonderzoek binnen de GGZ als onderdeel van breed psychologisch onderzoek
- Indicatiestelling voor behandeling bij persoonlijkheidsproblematiek
- Belastbaarheidsonderzoek bij langdurig verzuim en re-integratie
- WIA-trajecten waarin persoonlijkheidsfactoren een rol spelen bij arbeidsongeschiktheid
- Screening op copingstijlen en stressbestendigheid bij werkgerelateerde klachten
- Differentiaaldiagnostiek bij complexe psychische problematiek
- Forensisch psychologisch onderzoek
- HRM-gerelateerde assessments en loopbaanvragen
Geschikt voor
Nederlandstalige adolescenten en volwassenen vanaf 15 jaar. Geschikt voor zowel klinische als niet-klinische populaties. Toepasbaar in GGZ, arbeidssector, onderwijs en HRM. Normgroepen beschikbaar voor de algemene bevolking, psychiatrische patiënten, somatische patiënten en naar opleidingsniveau.
Niet geschikt bij
Personen met onvoldoende lees- of taalvaardigheid in het Nederlands. Kinderen jonger dan 15 jaar (gebruik NPV-J-2). Situaties waarin sociaal wenselijk antwoordgedrag een groot risico vormt, bijvoorbeeld bij hoge inzet voor de respondent zonder aanvullende validiteitscontrole.
Praktijkvoorbeeld
Een 38-jarige medewerker was al zes maanden uitgevallen met burnoutklachten. Eerdere behandeling richtte zich op stressreductie, maar de klachten bleven terugkeren. Bij het belastbaarheidsonderzoek vulde zij de NPV-2-R in. De resultaten toonden hoge scores op Inadequatie en de subschaal Angst, gecombineerd met een lage score op Dominantie. Dit profiel wees op een patroon van overmatige aanpassing en moeite met grenzen stellen. De behandeling werd bijgesteld richting persoonlijkheidsgerichte coaching naast de burnoutbehandeling.
Veelgestelde vragen
Vragen? Hier vind je de antwoorden!
De afname duurt gemiddeld 20 tot 30 minuten. De respondent beantwoordt 140 stellingen met Juist, ? of Onjuist. Digitale afname via een beveiligde omgeving is mogelijk, wat de scoring versnelt.
De NPV-2-R is genormeerd voor adolescenten en volwassenen vanaf 15 jaar. Er zijn aparte normgroepen beschikbaar voor de algemene bevolking, psychiatrische patiënten, somatische patiënten en naar opleidingsniveau, telkens uitgesplitst naar geslacht en leeftijdscategorie.
De vragenlijst meet zeven persoonlijkheidsdimensies: Inadequatie (neuroticisme), Sociale Inadequatie (sociale angst), Rigiditeit, Verongelijktheid, Zelfgenoegzaamheid, Dominantie en Zelfwaardering. Bij vier schalen zijn aanvullende subschalen beschikbaar voor verdere differentiatie.
De NPV-2-R heeft een positieve COTAN-beoordeling. De COTAN beoordeelt tests op zeven criteria, waaronder betrouwbaarheid, begripsvaliditeit en normen. De NPV-2-R scoort op de relevante criteria voldoende tot goed. Raadpleeg het COTAN-register voor de meest actuele beoordelingsstatus.
De NPV-2-R is de herziene editie uit 2014 van de NPV-2. De belangrijkste vernieuwingen zijn een geheel nieuwe normgroep voor de algemene bevolking, subschalen bij vier van de zeven hoofdschalen (Inadequatie, Sociale Inadequatie, Rigiditeit en Dominantie) en aanvullend psychometrisch onderzoek naar betrouwbaarheid en validiteit.
Bij PSYVICE maakt de NPV-2-R deel uit van meerdere diagnostiekpakketten voor zowel de GGZ als de arbeidssector. De vragenlijst wordt altijd gecombineerd met andere instrumenten om een breed en genuanceerd beeld te verkrijgen. Elk onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met en ondertekend door een BIG-geregistreerde professional.
Ja, bij zelfrapportagevragenlijsten bestaat altijd het risico op sociaal wenselijk antwoordgedrag. Dit geldt met name in situaties met hoge inzet voor de respondent, zoals bij arbeidsgeschiktheidsbeoordelingen. Daarom wordt de NPV-2-R bij PSYVICE altijd gecombineerd met andere instrumenten en klinische observatie om de betrouwbaarheid van het totaalbeeld te waarborgen.
Bronnen & referenties
Barelds, D.P.H., Luteijn, F. & Van Dijk, H. (2014). NPV-2-R: Handleiding Nederlandse Persoonlijkheidsvragenlijst 2 – herziene editie. Boom Uitgevers.
Luteijn, F., Starren, J. & Van Dijk, H. (2000). Handleiding Nederlandse Persoonlijkheidsvragenlijst (herziene uitgave). Swets Test Publishers.
COTAN (z.d.). COTAN Documentatie: NPV-2-R. Verkregen via het COTAN-register van het NIP.
